शब्द समानार्थी व्याख्या
कृष्णावळा पु. घोड्याच्या पायाच्या आतील बाजूस होणारे आवाळू.
कृस्य वि. कृश : ‘तै देह कृस्य होते की’ - लीचपू ५७४.
कृंतक पु. (वै.) पुढचा दात; चौकडीचा-छेदक-दात. [सं.]
कृंतक वि. करांडणारे; कुरतडणारे. [सं. कृत् - कृंत् = कुरतडणे]
कृंतकप्राणी पु. एक प्राणिवर्ग. हे प्राणी पालेभाज्या गवत कुरतडून खातात. उदा. ससा, उंदीर, खार इ.
कृंतन न. १. कापणी. २. नखाने, दातांनी कुरतडणे. [सं. कृत् - कृंत् = कुरतडणे]
क्लृप्त वि. १. शोधून काढलेले; नवीन निर्माण केलेले; रचलेले, बनविलेले. २. निपुण; शहाणा; हुषार; तरबेज : ‘न तुजविना आत्ममतें क्लृप्त तुज असे ।’ - आप १७. [सं. क्लृप्]
क्लृप्ति स्त्री. १. युक्ती; कला; चातुर्य; शोध; शक्कल; कल्पना; हेतू साधण्याची चतुराईची योजना : ‘कोणी रासायनिक शोध लाविले किंवा कोणी क्लृप्ति काढल्या....’ - सेंपू २. (प्रस्तावना) ११. २. कल्पना; मसलत; युक्ती; उपाय; तजवीज; तोड (मनामधील). ३. (गूढ, गुंतागुंतीच्या यंत्राची) कळ; रचना; ते चालविण्याची रीत; त्याचा उपयोग करण्याची हिकमत. [सं.]
क्लृप्ती स्त्री. १. युक्ती; कला; चातुर्य; शोध; शक्कल; कल्पना; हेतू साधण्याची चतुराईची योजना : ‘कोणी रासायनिक शोध लाविले किंवा कोणी क्लृप्ति काढल्या....’ - सेंपू २. (प्रस्तावना) ११. २. कल्पना; मसलत; युक्ती; उपाय; तजवीज; तोड (मनामधील). ३. (गूढ, गुंतागुंतीच्या यंत्राची) कळ; रचना; ते चालविण्याची रीत; त्याचा उपयोग करण्याची हिकमत. [सं.]
के क्रिवि. कोठे : ‘तये वेळीं तूं कवणें कें । देखावासी ॥’ - ज्ञा १·२२९. [सं. क्व]
कें क्रिवि. कोठे : ‘तये वेळीं तूं कवणें कें । देखावासी ॥’ - ज्ञा १·२२९. [सं. क्व]
के क्रिवि. कसे : ‘परदैवा कें नांदणें । आपुलेनि आंगें ।’ - ऋ ४२. [सं. कथ]
कें क्रिवि. कसे : ‘परदैवा कें नांदणें । आपुलेनि आंगें ।’ - ऋ ४२. [सं. कथ]
के सना. काय : ‘तंव कें नारदु भणे ।’ - शिव १२६. [सं. किम् = काय]
कें सना. काय : ‘तंव कें नारदु भणे ।’ - शिव १२६. [सं. किम् = काय]
केउता क्रिवि. १. कोठे : ‘चैतन्य गेलें नेणो केउतीं ।’ - शिव ८२८; २. कोठला; कोठील : ‘तेथ केउता प्रसंगु । मोक्षाचा तो ॥’ - ज्ञा १६·४५३. [सं. कुत्र] ३. कशाला : ‘केउता कल्पतरूवरी फुलोरा ।’ - ज्ञा १०·११. ४. कसा; कशी : ‘मज सांडूनि केउती । गोवळाप्रती जातेसी ।’ - एभा १२·१०१; ‘प्रळयानळा देता खेंव । पतंग वांचे केउता ।’ - मुविराट ६·५४. ५. कोणता; कसला : ‘अनंगा केउता हाथिएरू ।’ - शिव २६५. ६. केव्हा. [सं. कियत् + उत]
केउती क्रिवि. १. कोठे : ‘चैतन्य गेलें नेणो केउतीं ।’ - शिव ८२८; २. कोठला; कोठील : ‘तेथ केउता प्रसंगु । मोक्षाचा तो ॥’ - ज्ञा १६·४५३. [सं. कुत्र] ३. कशाला : ‘केउता कल्पतरूवरी फुलोरा ।’ - ज्ञा १०·११. ४. कसा; कशी : ‘मज सांडूनि केउती । गोवळाप्रती जातेसी ।’ - एभा १२·१०१; ‘प्रळयानळा देता खेंव । पतंग वांचे केउता ।’ - मुविराट ६·५४. ५. कोणता; कसला : ‘अनंगा केउता हाथिएरू ।’ - शिव २६५. ६. केव्हा. [सं. कियत् + उत]
केउते क्रिवि. १. कोठे : ‘चैतन्य गेलें नेणो केउतीं ।’ - शिव ८२८; २. कोठला; कोठील : ‘तेथ केउता प्रसंगु । मोक्षाचा तो ॥’ - ज्ञा १६·४५३. [सं. कुत्र] ३. कशाला : ‘केउता कल्पतरूवरी फुलोरा ।’ - ज्ञा १०·११. ४. कसा; कशी : ‘मज सांडूनि केउती । गोवळाप्रती जातेसी ।’ - एभा १२·१०१; ‘प्रळयानळा देता खेंव । पतंग वांचे केउता ।’ - मुविराट ६·५४. ५. कोणता; कसला : ‘अनंगा केउता हाथिएरू ।’ - शिव २६५. ६. केव्हा. [सं. कियत् + उत]
केउलवाणा वि. दीनवाणा. पहा : केविलवाणा : ‘येती शरण तुला जे केउलवाणे न ते जना दिसती ।’ - मोभीष्म १·४५.
केउलवाणी वि. दीनवाणा. पहा : केविलवाणा : ‘येती शरण तुला जे केउलवाणे न ते जना दिसती ।’ - मोभीष्म १·४५.
केउलवाणे वि. दीनवाणा. पहा : केविलवाणा : ‘येती शरण तुला जे केउलवाणे न ते जना दिसती ।’ - मोभीष्म १·४५.
केऊं उद्गा. कुत्र्याचे केकाटणे; क्यंव : ‘चोरटें सुनें मारिलें टाळें । केऊं करी परि न संडी चाळे ।’ - तुगा ८८६. (क्रि. करणे)
केकट न. कुत्रे : ‘आवो केंकट खाइल म्हणे :’ - गोप्र १९.
केकटणे अक्रि १. दुःखाने ओरडणे; आर्त स्वर काढणे; भुंकणे (कुत्रे, पोर इ. नी) : ‘तें कोल्हें केकटून केकटून उड्या मारून मारून ...’ -नाकु ३·२४. ३. किंकाळणे; मोठ्याने रडणे. [ध्व.]
केकणे अक्रि १. दुःखाने ओरडणे; आर्त स्वर काढणे; भुंकणे (कुत्रे, पोर इ. नी) : ‘तें कोल्हें केकटून केकटून उड्या मारून मारून ...’ -नाकु ३·२४. ३. किंकाळणे; मोठ्याने रडणे. [ध्व.]