शब्द समानार्थी व्याख्या
कोठीवाला पु. १. पहा : कोठवळा. २. पेढीवाला; सावकार; व्यापारी.
कोठीवाले गवई   परंपरेने चालत आलेल्या तेवढ्याच चिजा म्हणणारे गवई. (कु.)
कोठून क्रिवि. कोणत्या ठिकाणा - स्थळा - वेळेपासून; कुठून.
कोठोन क्रिवि. कोणत्या ठिकाणा - स्थळा - वेळेपासून; कुठून.
कोठे न. पक्ष्याचे घरटे; पहा : कोटे : ‘कातणीने जाळें केलें पाकोळीने कोठे बांधले.’ - ज्योफु ३८५. (को.)
कोठे क्रिवि. १. कोणत्या ठिकाणी. २. (जोर दिला असता) कोणत्याही स्थळी; कोणीकडेही; कोठेही : ‘आणि नसतां पोटीं । कोठे काष्ट असे सृष्टी ।’ - राज्ञा १८·६००. ३. (चुकीने) कधी; केव्हा. [सं. कुत्र]
कोठे कोठे   काही काही ठिकाणी. [कोठेचे द्वि.]
कोठे मोठे   काही काही ठिकाणी. [कोठेचे द्वि.]
कोठेजणे अक्रि. वाळणे : ‘(नाटकूट वोषधी) कोठेजौनि जाति-’ विद १७.
कोठ्या   पहा : कोठी ७, कोठा
कोड न. १. कौतुक; लळा; लाड; कुरवाळणे (मूल, देव, प्रिय, वस्तू इ.); आवड; मौज; नाजूक रीतीने वागविणे; काळजीने जपणे. कौतुक शब्दाबरोबर योजतात : ‘जयातें अव्यक्त म्हणों ये कोडें ।’ - ज्ञा ८·१७९. २. हौस; उत्कट इच्छा; हाव; उत्कंठा (ह्यात हेकेखोरपणा, हट्ट, तऱ्हेवाईकपणा गर्भित असतो.) ३. खेळाडूपणा; चैनी स्वभाव; आनंदीपणा; मजा; गंमत. ४. आश्चर्य, आनंद, नवल उत्पन्न करणारी गोष्ट : ‘ज्याच्या शरीरबळाचें कोड । एकला लक्षांवरी दे झड ।’ - एभा १७·१३९. (वा.) कोड पुरविणे - कौतुकाने हौस पुरविणे; लाड पुरविणे; पाहिजे असलेली वस्तू देऊन आनंदित करणे : ‘आवडी धरूनि करूं गेलों लाड । भक्तिप्रेम कोड न पुरेचि ।’ - तुगा ८७६. ५. कोडे; कूट; प्रश्न; गूढ. ६. (ल.) संकट; कष्ट : ‘कोडें थोडें तो करी नीर गोळा ।’ - अहमु ३०.
कोड स्त्री. २१ नग; कोडी; कोटी (वास्तविक २०); खंडी. [सं. कोटी]
कोड पु. न. १. महारोग; रक्तपिती. २. कातडीचा नैसर्गिक रंग जाऊन पांढरे डाग पडणे. [सं. कुष्ठ]
कोड न. कायदेपुस्तक; कायद्यांचा, नियमांचा संग्रह : ‘लष्करी कोड कुणालाच नाकबूल नाहीं.’ - के २२ । ७ । १९३०. [इं.]
कोडकी स्त्री. उडीचा एक प्रकार व खेळ. या खेळाचे तीन चार प्रकार आहेत. (ठाकरी)
कोडगा पु. लाथा, बुक्क्या इ. चा मार; हग्या मार. (क्रि. देणे.)
कोडगा वि. १. मार खाल्लेला; मारलेला; लतखोर. २. निर्लज्ज; निसुग; निसवलेला; कोटगा; निगरगट्ट. [क. कोट्टि = बेशरम]
कोडगा पु. भोवरा. पहा : कोटगा
कोडगेखाऊ वि. नेहमी हग्या मार खाऊनही दुर्गुण सोडीत नाही असा.
कोडगेला वि. काहीसा कोडगा; हट्टी.
कोडत न. न्याय देण्याची जागा; न्यायालय; कोर्ट : ‘कोडतांतूनहि मराठी भाषा काढण्याचा सरकार यत्न चालवीत आहे हें अगदीं गैर आहे.’ - निमा ४. [इं. कोर्ट]
कोडतसांव पु. पैलू. (गो.)
कोडता पु. न. १. (शेती) हातांनी हेटे (ढेकळे) फोडण्याचे हत्यार. २. (सुतारी) लाकडी ठोकणी; हातोडा. (बे.) [क. कोडिता]
कोडते पु. न. १. (शेती) हातांनी हेटे (ढेकळे) फोडण्याचे हत्यार. २. (सुतारी) लाकडी ठोकणी; हातोडा. (बे.) [क. कोडिता]
कोडपणे अक्रि. मारणे; शिक्षा करणे. (ना.)